Kültür
Köy
Aktüel
Kontakt
Counter
KÖYLERDEKI SÜLALELERIN TARIHIMahmud-ogluHalep’ten Karpinar köyüne ilk gelen sülalelerden oldugu söylenmektedir. Mahmudoglu obasi, 1631 yilindaki tahrire göre, Misirli obasiyla birlikte Ali Kethüda’nin yönetimindeydi ve Yeni-Il’deki Imanlu Avsari içindeydi. Oba, 1641 yilinda Bozok’taki Karapinar ve Bekmez-Götürdü yurdunda yaylamaya baslamisti. Obanin tahrir nüfusu, 1631 yilinda 42 idi. Imanlu Avsari, 1548 yilinda Yeni-Il’deki Kizil Çukur yurdunda yayliyordu. Dolaysiyla, Mahmudoglu da bu yurtta yayliyordu. Adi geçen Karapinar köyü, inceledigimiz köylerden biri olan Karpinar olmalidir. Buna göre Mahmudoglu obasinin Karpinar köyünü 1641 yilinda yurt tuttugu anlasilmaktadir. (Karpinar, Arapça yazim geregi Kara Pinar olarak da okunabilir ki, arastirmacilar Kara Pinar’i yeglemistir.)
1647 yilinda da Karapinar’da yaylayan Mahmudoglu obasi, 1703 yilinda Rakka’ya sürülen Receblü Avsari arasindaydi. Birkaç yil Rakka’da kalan bu Avsarlar, Zamanti yöresine kaçmisti. Bu yilda Mahmudoglu obasi, 11 bennak + 9 mücerred = 20 tahrir nüfusuna sahipti. (Vergi nüfusunu 5 ile çarpip mücerred sayisini ekledigimizde obanin nüfusu ortaya çikar ki, bu nüfus 64 kisidir.) Karpinarli kaynak kisi, Mahmudoglu’nun agilinin Kaleköy oldugunu belirtmistir.
EmirlerBurunören köyünde yasayan bir sülaledir. Emir obasi, 1631 yilinda Yeni-Il Türkmenlerinin Imanlu Avsari kolunda olup 35 vergi nüfusuna ve 16.050 adet koyuna sahipti. Obanin yöneticisi Emir Ali idi. Oba, 1641 yilinda Bozok nahiyesindeki Karapinar ve Bekmez Götürdü yurtlarinda yaylamaya baslamisti. Buradaki Emir, Ali’nin obasinin adidir. Adi geçen Karapinar yurdu, inceledigimiz köylerden Karpinar olmalidir. Imanlu Avsari, 1548 yilinda Yeni-Il’deki Kizil Çukur yurdunda yayladigindan Emir obasinin da burada yayladigi anlasilmaktadir.Kayseri’nin Tomarza ilçesindeki Avsar köylerinden Emir-usagi’nin bu Emirlerin bir parçasi oldugu söylenebilir.
MisirogullariIgdeli köyünde yasayan bir sülaledir. Misirlu obasi, Yeni-Il Türkmenleri arasindaki Imanlu-Afsari ve Dokuz oymagi içinde yer aliyordu. 1583 yilinda Dokuz oymagina bagli olan ve vergileri Imanlu Avsari ile birlikte kaydedilen Misirlu, Yeni-Il’de, Koyuncu-Viran adli bir yerde yayliyordu. Oba, 1630 yilinda 14 vergi nüfusu ve 5.330 adet koyuna sahipti. Misirlu, 1641 yilinda Bozok’taki Karapinar ve Bekmez-Götürdü yurtlarinda yaylamaya baslamisti.Adi geçen Karapinar, inceledigimiz köylerden Karpinar olmalidir.
HodalarKarpinar köyünün kurucu sülalelerinden oldugu söylenmektedir. Hoda, dogal olarak, yöre halkinin anlam veremedigi ve ad vurma geleneginde yer vermedigi ilginç bir addir. Bu durumda Hoda, büyük bir olasilikla bir obanin adidir. Bilindigi gibi, halk, Farsça’da tanri anlamindaki ‘Hüda’ya, ‘Hoda’ der. Hüda adli bir oba, on altinci yüzyilda Elbistan’in Hurman nahiyesindeki (Pinarbasinin güneyinde) Binboga daglarinda yaylaya çikiyordu ve her yil 100 akçe yaylak haraci ödüyordu. Obanin adi ‘Hüda’ kökenli olmayip Hoda adli bir yer oldugu halde, tahrir memuru bu adi ‘Hüda’ olarak yazmayi yeglemis olabilir.Asil önemlisi; bazen Hoda bazen de Hoba olarak kaydedilen bir Avsar obasi belirlemis durumdayiz. Oba, Halep Türkmenlerine bagli Receplü Avsari içindeydi. Obanin adi, Yeni-Il, Rakka, Karaman, Kirsehri, Sis, Kayseriyye, Adana, Kars-i Meras (Kadirli), Zülkadriye (Maras) ve Zamanti kazasiyla ilgili kayitlarda geçmektedir. “Türkmen taifesinden” biçiminde nitelenen Hoda, 1703 yilinda Rakka’ya sürülmüstür. Obanin yurtlari arasinda, konumuz olan yöreye en yakin olani, Zamanti kazasi ve Kayseriyye livasidir. Kayseriyye ile kastedilen, Zamanti’dir. Inceledigimiz köylerin halklari, Zamanti üzerinden buraya gelindigini söylemektedir. Ayrica; Alevi topluluklari barindiran Yeni-Il Türkmenlerinin bir bölümünün Zamanti nahiyesinde kayitli oldugunu biliyoruz. Obanin yurtlari arasinda sayilan bazi yerler, obanin asil yurdu olmayip sürgünü ve göçebeligiyle ilgilidir. Örnegin, Rakka, obanin sürgün yeri, Adana, Kadirli gibi yerler ise obanin göç yoludur. Karaman ve Kirsehri de obanin asil yurdu degildir, obanin bir ara asil yurdunu birakarak buralara sarkmak istemesiyle ilgilidir. Hoda-Hoba obasinin yurtlarindan en ilginci, kuskusuz, Yeni-Il’dir. Rakka’ya sürülen topluluk, Yeni-Il Türkmenleri arasindaki bu obadir. (Sürgün tutanagindaki kayda göre obanin adi Hobali degil, Hodali olarak okunabilir.) Rakka sürgünü için 1729 yilinda yapilan tahrirde oba, 10 bennak + 6 mücerred =16 vergi nüfusluydu (yaklasik 56 kisi). Hoba’nin ya da Hoda’nin adinin geçtigi kayitlar 1690’li yillardan sonraya aittir. Bundan önceki tahrirlerde, Yeni-Il Türkmenleri arasinda bu oba yer almamaktadir. Buna karsin, obanin bagli oldugu Receplü Avsari, Yeni-Il Türkmenlerinin Halep Türkmenleri kolunda adi geçen bir oymaktir.
AgcaliAnlatilanlara göre Agcali toplulugu Pinarbasi’nin Hasa köyünden Igdeli köyüne oradan da Burunören köyüne gelmistir. Hasa, 1563 yili tahririne göre Maras’in Zamanti kazasinin (Pinarbasi ve Sarioglan’in bir bölümü) Çörmüsek nahiyesinde yer alan 55 vergi nüfuslu bir köydü. Köy halki Müslüman degildi. Hasa köyünde günümüzde Avsar’in Kara Receb obasi oturmaktadir.On altinci yüzyil kayitlarina göre Agcalu toplulugu, basta Bogazliyan olmak üzere Bozok’ta birçok yerde yurt tutmustu. Burunören topraklarinin bulundugu Çubuk nahiyesinde Seyrekagil, Örtülüce, Hamzali ve Gevhertas köylerinde de Agcalu obasi -göçebe olarak- bariniyordu. Bunlardan Örtülüce’nin öteki adi Resullü idi ki, 1240 yilinda ortaya çikan Baba Resul olayinin önderi Baba Resul’e ad veren obadir.
Karaözü köyündeki Seyh Ibrahim zaviyesi için 1494 yilinda düzenlenen bir tutanakta Agca Kisla adli bir mezranin adi geçmektedir. Bu mezra Karaözü köyü topraklarindadir. Agçalu obasinin bir kolu Yeni-Il Türkmenleri arasindaydi. 1548 yilinda Kangal’in Mancilik yöresindeki Gökaven Hisari yurdunda yasayan Agçalu, 4 neferan nüfusa sahipti. 1583’te 5 mücerred + 10 müzevvec = 15 vergi nüfusuna (55 kisi) sahipti. 1630-31 yilinda Sultan Kethüda yönetiminde 3 neferana ve 410 koyuna sahip olan oba, 1641-42 yilinda yine 3 neferan nüfusa sahipti ve Bozok nahiyesindeki Yosun Pinari ve Kan yurtlarinda yaylamaya baslamisti. Bu son tahrirde, oba nüfusunun adi geçen yurtta bulunamadigi kayitlidir. 1644 yilinda ise iki grup halinde Ekinci nahiyesinde yasayan obanin 4 hanelik kolu, “perisan ve perakende” bir durumda, Gügercinlik’te (Kahramanmaras ile Gaziantep arasindaki Islahiye yöresi) kisliyordu. Obanin öteki kolu da ayni durumda olup 5 neferan nüfusluydu.Bu Agçalu obasi, Sarkisla yöresindeki Gaziler-Magarasi ve Deli-Ilyasli köylerinin yakininda bir köye ad vermisti. Obanin buradan ayrilarak yukarida sundugumuz yurtlarda hareket etmeye basladigi anlasilmaktadir. 1703 yilinda Rakka’ya sürülen Receblü Avsari obalari arasinda Akça-Ali adli bir oba yer almaktadir. Osmanli tahrir yazicisinin -kendince bir anlam vererek- adi Agcali olan bu obayi, Akça-Ali biçiminde kaydetmis olmasi mümkündür. 1729 yilinda tahriri yapilan Akça-Ali obasi, 16 bennak + 8 mücerred = 24 vergi nüfusuna (88 kisi) sahipti. Agcali’nin en ünlü obasi Hacilar’dir. Hacilar obasi Anadolu’da birçok köy kurmustur. Hacilar obasinin önemli bir bölümü Safevi devletinin kurulusuna katilmis ve devletin kurulusundan sonra da etkin roller üstlenmistir.
Tahrir kayitlarinda bu topluluk, Agça ya da Agca olarak okunmaktadir. Agça’nin Alevi topluluklarin ilk yurdundaki yeri, Kerkük’ün kuzeyidir. Topluluktan adini alan Kerkük’ün 46 km kuzeyindeki Agçalar köyü sufilerin merkezidir. 1558 yili tahririnde burasi 80 neferanli bir yerlesimdi.
BasibüyüklerIgdeli köyünde yasayan bir sülaledir. Bu sülalenin kökeni, Yeni-Il Türkmenleri arasindaki Basibüyüklü obasi olmalidir.1641 yilinda Basibüyük-oglu olarak da kaydedilen oba, Kangal’in batisinda, Mancilik nahiyesindeki Han-i Kesük (Kesük Han) yurdunda yayliyordu. Bu tarihte 5 vergi nüfusu olan oba, 500 koyuna ve 12 deveye sahipti. Kayitta Basibüyük obasinin Avsar boyuyla bir ilgisinden söz edilmiyor. Buna karsin, obanin Yeni-Il’in Halep Türkmenleri kolunda oldugu görülüyor.
Solaklar
Bu ünlü Alevi obasinin adina Igdeli köyünde rastlanmaktadir. Solaklar, Safevi devletinde adi geçen obalardandir. Pinarbasi’nin Solaklar köyünü kuran Avsarlarla, Igdeli’deki bu Solaklarin ilgisi olmalidir. Oba, Avsar’in Koca-Nalli kolundandir ve 1702’de Rakka’ya sürülmüstür.
Hamed-usagiEger bu ad Hamid’in telaffuzuysa, (ki; halkin telaffuzu dogrudur. Arapça yazim geregi, Hamed ile Hamed’in yazimi aynidir.) Yeni-Il Türkmenleri içindeki Hamid adli oba, bu sülalenin kökeni olabilir. Yeni-Il tahrirlerinde adina yalnizca 1583 tarihinde rastlanan Hamid obasi, Pir Bende Kethüda adli birisinin yönetimindeydi ve 42 vergi nüfusuna sahipti. Hamid obasi, Halep yöresinde Timur-Ili adli bir yerde kisliyordu. Obanin Avsar boyuyla bir ilgisine rastlamis degiliz. Ancak; gerek yaylada gerekse kislada Yeni-Il Avsarlariyla ayni cografi ortamda bulundugunu biliyoruz. Asil önemlisi; Kuzey Suriye’de, Türkmenlerin ‘Hamed’ olarak telaffuz ettigi bir yer vardi. Konumuz olan Avsarlarla birlikte Rakka’ya sürülen Begdililerin bir destaninda bu Hamed adi geçmektedir: Tas-Demir’im de söyler özünden Methedelim Begdili’nin yazindan Ala Bucak, Kettele’nin düzünden Hamed’in sancagin basti Begdili Dolaysiyla, konumuz olan Hamed-usagi, bu Hamed’den ad almis olmalidir. Hamid adli oba ile Hamed adli bu yerin ilgisi konusunda kesin bir sey söyleyemiyoruz. Ayrica; destandaki ‘Ala Bucak’ adi, bucak sözcügünü içermesi yönüyle, konumuz açisindan dikkat çekicidir.Kisacasi; Hamed-usagi, Kuzey Suriye’deki Hamed’den gelmistir. Bu durum, tarihini inceledigimiz halkin Halep kökenli olmasinin kanitlarindan biridir.
Karahasan-usagiKörkuyu köyü halkinin tümü bu sülaledendir. Karahasanli, daha çok Maras’ta rastladigimiz ünlü bir Alevi obasidir. Obanin Alevi topluluklarin ilk yurdundaki yeri Kerkük’ün güneydogusuydu. Tahrir kayitlarina göre Bozok’un Akdag nahiyesinde Azizlü-Karahasan adli bir kislak vardir. On altinci yüzyilda bu kislakta Kirikli adli bir topluluk kisliyordu. Akdag nahiyesinin Karpinar, Yerlikuyu, Igdeli, Kaleköy ve Karaözü topraklarini içerdigini yukarida belirtmistik. (Kirikli, Safevi hükümdari Nadir Sah’in obasiydi. Oba, Avsar’a bagliydi. Karpinarli kaynagimiz Girögzün diye bir yerden söz etmisti. Sözcügün aslinin Kirik-özü olmasi gerekir. Burasinin Körkuyu köyüne yakin olup olmadigi konusunda okurlarin yardimini bekliyorum.) Buna ek olarak; 1563 yili kaydina göre Maras’in Zamanti kazasinin Çörmüsek nahiyesindeki (Sarioglan’in güney kesimi) Bücüs köyünde Kara-Hasanlilar vardi. Oba üyelerinin bir bölümü sipahiydi. Ismail oglu Selman, Süleyman, Sari, Ümmet, Hüseyin ve Ugurlu adli kisiler bu sipahi ailesindendi. Bu adlarin Alevi ad vurma gelenegiyle uyumu dikkat çekicidir. Karahasanli, kislagi Mardin olan Bozulus Türkmenleri arasinda adi geçen obalardandir. On altinci yüzyil Bozulus tahririne göre bu oba, Veli Dede adli birisinin yönetimindeydi. Obanin bir kolu Yeni-Il Türkmenleri arasindaydi. Begdili boyuna bagli olan oba, 1583 yilinda Kangal’in Yellüce köyünde yayliyordu. Oba, 1642 yilinda da ayni yöredeydi. Safevi devletine katilmak için Azerbaycan’a giden topluluklar arasinda Kara-Hasanlu adli bir oba vardi. Bu oba Avsar boyundandi. Görüldügü gibi, Yeni-Il Türkmenleri arasinda Begdili boyuna bagli olan Karahasan obasi, Azerbaycan’da Avsar boyuna baglidir. Azerbaycan’daki Türkmen oymaklarinin sosyal yapilarinin daha tutucu oldugu dikkate alinacak olursa Karahasan obasinin Avsar boyundan olmasi daha olasidir.
Aksari (ya da Haksari)
Haksari’larin bir bölümü Iran’da yasamaktadir ve Alevi’dir. Bu ada Sarioglan yöresinde, daha dogrusu, Anadolu’da rastlamamiz çok ilginçtir ve bu konuda daha ayrintili bir arastirmaya gerek vardir.
BektasogullariIgdeli köyünde yasayan bir sülaledir. Bu ad Bektaslu biçiminde olsaydi, Bayindir boyunun bir obasi diyecektik. Ne var ki, edindigimiz izlenim, yakin zamanda yasamis olan Bektas adli birisinin sülalesi biçimindedir.Sonuç: Inceledigimiz sülalelerden Emirler, Mahmudoglu, Hodali, Karahasanusagi, Misirogullari, Agcali ve Solaklar, Yeni-Il Türkmenleri içindeki Avsarlardandir. Basibüyük de Yeni-Il Türkmenlerindendir. Yeni-Il Türkmenlerinin bir bölümünü Halep Türkmenleri olusturuyordu. Bunlar, Kuzey Suriye’de kisliyor, Divrigi, Kangal, Sarkisla, hatta Pinarbasi ve Bozok yörelerinde yaylaya çikiyordu.
Imanlu Avsari ve Receblü Avsari
Konumuz olan sülaleler ilkönce, Imanlu Avsari olarak anilan oymakta yer alirken 1702 yilindaki Rakka sürgünü sirasinda Receblü Avsari oymagi içinde yer almaktadir. Receblü Avsari adi 1641 yilinda da kayitlarda geçmektedir. Bu kayda göre daha önce Taifi Avsari olarak anilan bir topluluk Receblü Avsari olarak da anilmaktadir. Receblü Avsari, bu yilda Bozok nahiyesindeki Kizil-Çöken yurdunda yaylamaktadir. Obanin vergi nüfusu 42, koyun sayisi 465, deve sayisi 2 idi. Kizil-Çöken’in yerini belirlemis degiliz. Karpinar’in komsusu olan Kizilpinar’la bu adin ilgisi olabilir.
Taifi Avsari, 1583 yilinda biri Receb Kethüda yönetiminde, biri de Avretlü-Bascilar adli olmak üzere iki obayla Yeni-Il’de yayliyordu ve 303 hane + 35 mücerred = 338 vergi nüfusuna sahipti. 1641 yilinda Bozok nahiyesindeki Kizil-Çöken adli bir yerde yaylayan obanin Bozusat adli bir obasi daha kayitlidir. Taifi Avsari, 1702 yilinda Rakka’daki Belih irmagi ile Akçakale yörelerine sürgün edildi.
Antep’te kislayan Receblü Avsari obalari, 1702 ile 1730 yillari arasinda Urfa’nin güneyindeki Rakka çölüne sürüldü. Bunlarin büyük bölümü, Pinarbasi yöresine kaçti. 1732 yilinda Anadolu müfettisi vezir Ahmet Pasa’ya gönderilen bir fermanda, Receblü Avsari’nin iskaninin kesinlikle saglanmasi gerektigi, iskan fermanina uymayanlarin öldürülmeleri emredilmisti. Yukarida verdigimiz bilgilere göre bunlar yalnizca Pinarbasi’na degil, Bozok nahiyesindeki eski yaylalarina, yani, konumuz olan köylere de kaçmislardir ve günümüze dek burayi yurt edinmislerdir. Pinarbasi ve Tomarza’daki Avsarlarla Yedi Bucak Avsarinin Ilgisi Merak edilen durumlardan biri, Yedi Bucak Avsari ile Kayseri’nin Pinarbasi ve Tomarza ilçelerindeki Avsarlarin ilgisidir. Çünkü; Pinarbasi ve Tomarza’daki Avsarlar günümüzde Sünni, Yedi Bucak Avsari, Alevi’dir. Pinarbasi ve Tomarza’daki Avsarlar, Bucak Avsari gibi Yeni-Il Türkmenleri arasindaydi. Hatta bunlarin bir bölümü, Yedi Bucak Avsari gibi Receblü Avsarindandi. Örnegin, 1702 yilinda Mahmudoglu, Hodali-Hobali gibi Receblü Avsari obalariyla birlikte Rakka’ya sürülen Kara-Seyhlü obasi, bugün Pinarbasi’nin Hanköyü, Gültepe; Tomarza’nin Kaman, Sabanli, Ala, Arslanbegli köylerindedir. Kara Seyhlü obasi, on altinci yüzyilda, Yeni-Il’de yaylayan ve Körkuyu köyünü kuran Kara-Hasanlu obasiyla birlikteydi. Konumuz olan Emir (ya da Imir) sülalesinin bir bölümü ise Tomarza’nin Emir-Usagi köyünü kurmus olmalidir. Imirusagi, kayitlarda adi geçen Imir Avsari obasindan olmalidir. Igdeli köyünde adi geçen Solaklar’in bir bölümü, Pinarbasi’nin Solaklar köyündedir. Yine; Pinarbasi’da Igdeli adli bir köy vardir ve burada Avsar’in Deliler obasi yerlesiktir. Görüldügü gibi, bu konuda simdilik söylenebilecek olan tek sey, günümüzde ayri mezheplere bagli olan bu iki Avsar grubunun ‘emmidas’ oldugudur. Ancak, bu konuda daha ayrintili bir çalismaya ihtiyaç oldugu kesindir.
|