Turkish (Turkiye)Deutsch (DE-CH-AT)English (United Kingdom)

YÖREDE OSMANLI ISGALI

 

Konumuz olan yöre 1517 yilinda Osmanli devletince isgal edildi. Bu isgal ve mezhep farkliligi, Osmanli devletiyle Türklerin, özellikle Alevi Türklerin önemli savaslarina neden oldu. Bu savaslarin bazilari konumuz olan yörede gerçeklesti. Savaslarin ilki, Tekelü Sah Kulu ile Osmanli vezir-i azami Hadim Ali Pasa arasinda olanidir. Antalya yöresi Türkmenlerinden olan Sah Kulu (Osmanli yazarlar Seytan Kulu diyorlar), Osmanli güçlerini defalarca yendikten sonra Orta Anadolu’ya hareketlendi. Iki ordu Çubuk ovasinda 1511 yilinda karsilasti. Burada yapilan savasta Osmanli ordusu yine bozguna ugradi. Osmanli veziriazami Hadim Ali Pasa yasamini yitirdi. Ne var ki; Sah Kulu da bu savasta öldü. Sah Kulu’nun askerleri Azerbaycan’a giderek oraya yerlesti.

Savasin yapildigi Çubuk ovasi, Sarioglan’in bulundugu düzlüktür. Çubuk, batida Tuzhisar ile doguda Akkisla köyü (simdi kasaba) ve Gemerek arasindaki yörenin adiydi. Bununla birlikte bazi Osmanli yazarlari, (örnegin; Gelibolulu Mustafa Ali) savasin Sarimsakli’da cereyan ettigini belirtmektedir.

 

Osmanlilarla Alevi Türkmenler arasindaki ikinci savas da konumuz olan yörede cereyan etmisti. Boz-Oklu Sah Veli, Osmanlilarla ittifak kuran Dulkadir begi Sehsüvar-oglu Ali’nin ve Boz-Ok valisi Üveys’in evlerini basarak olay çikardi. Dulkadir ailesinden Hisar Beg de Sah Veli’nin yaninda idi. Sah Veli’nin üzerine yürüyen Osmanlinin Rum mirmirani Sadi Pasa, Zile’de yapilan savasta yenik düserek kaçti.

 

Bunun üzerine Osmanlilar tekrar asker toplayarak Sah Veli’nin üzerine yürüdü. Karaman, Sivas vilayetleri ve Ali Beg’in askerleriyle Sah Veli’nin askerleri Karaözü köyündeki Sahruh köprüsü yakininda karsilasti.(24 Nisan 1519) Sabahtan karanlik basana kadar süren savasta yenilen Sah Veli ve Dulkadir beyi Hisar Beg, Zile’ye kaçti. Sah Veli ve Hisar Beg Tokat yöresindeki Çunkar toplulugu tarafindan yakalandi. Sah Veli öldürüldü. Hisar Beg, karisi ve çocuklariyla birlikte hapse atildi. Osmanli kaynaklari Celali nitelemesini ilk kez Sah Veli için kullanmistir.

Kendi ailesine ve devletine karsi Osmanlilarla ittifak yapan ve onlarin hizmetine giren Ali Beg, Kanuni’nin emriyle 1522 yilinda öldürüldü. Olayin öyküsü hazin ve ibret vericidir:

Kanuni’nin fermani elinde olan Osmanli pasasi Ferhat, Safeviler üzerine sefer yapilacagi kandirmacasi ile Ali Beg’i ve ogullarini Tokat’a çagirdi. Ali Beg’i, Artova’da törenle karsilayan Ferhat Pasa, ziyafet sofrasinda onu ve bes oglunu öldürterek soyunu kuruttu. Bu olay üzerine Anadolu halki “Osmanli yigit basandir” sözünü üretti.

Özet olarak anlattigimiz bu savaslardan baska, Kalender Çelebi, Baba Zünnun ve Sah Ismail adi verilen ayaklanmalar da inceledigimiz yörede etkin olmustur.

Inceledigimiz yöre halkinin kökeninin Halep Türkmenleri içindeki Avsarlar olmasi, yöre halkinin Alevi olmasiyla yakindan ilgilidir. Halep Türkmenlerinin beyi olan Mansur, buyrugundaki kalabalik bir Avsar kitlesiyle bir süre Akkoyunlularin hizmetine bulunmus, Safevi devletinin kurulmasiyla birlikte Azerbaycan’a giderek Fars valisi olmustur. Mansur Beg’in sülalesi de yöneticiliklerde bulunmustur. Örnegin; torunu Sah-Ruh Sultan, Kuh-Giluye valisiydi. Çaldiran savasinda Safevi ordusunun önemli bir bölümü Avsarlardan olusuyordu.